Ex-ASML topman Wennink verdedigt omstreden economisch rapport

2026-01-05 economie

Eindhoven, maandag, 5 januari 2026.
Peter Wennink, voormalig CEO van ASML, verdedigt zijn december 2025 rapport tegen felle kritiek van economen en vakbonden. Het rapport waarschuwt dat Nederland zonder 1,5 tot 2 procent economische groei afstevent op financiële problemen door stijgende kosten van zorg, onderwijs en veiligheid. Critici noemen de cijfers ‘spookcijfers’ zonder controleerbare bronnen en vinden het rapport te technocratisch. Wennink pareert door te stellen dat groei essentieel is om welvaart te behouden, terwijl hij wijst op systeemfouten zoals netcongestie en trage vergunningverlening. Het rapport vraagt om investeringen van 150 tot 187 miljard euro en roept op tot een rondetafel over maatschappelijk draagvlak voor de voorgestelde veranderingen.

Kritiek op financiële onderbouwing rapport

Economen en commentatoren bekritiseren het rapport omdat het verschillende CPB-scenario’s combineert die niet bedoeld zijn om te combineren [3]. De critici stellen dat CPB-ramingen bij ongewijzigd beleid eerder uitkomen rond de 120 à 130 procent van het bbp in plaats van de door Wennink gesuggereerde 200 procent [3]. Deskundigen en politici spreken in de eerste week van januari 2026 van ‘spookcijfers’ en vragen om onafhankelijke controle van het rapport [4]. Het rapport koppelt ambitieuze doelen aan cijfers over groei, banen en productiviteit door chips en AI zonder duidelijke bron of methode [4]. Er is een roep om een onafhankelijke doorrekening van het rapport door het Centraal Planbureau [4]. Critici stellen dat het rapport selectief is in aannames, waarbij positieve effecten van algoritmen worden benadrukt en kosten en risico’s onderbelicht blijven [4].

Wenninks reactie op kritiek

Wennink pareert de kritiek niet met nieuwe berekeningen, maar benadrukt dat het rapport een routekaart is om de orde van grootte van het probleem zichtbaar te maken [3]. Hij verschuift de discussie naar systeemfouten zoals netcongestie, stikstofregels en trage vergunningverlening [3]. Wennink stelt dat het gaat erom dat Nederland structureel meer uitgeeft dan er binnenkomt, terwijl de kosten blijven stijgen [3]. Hij wijst op energieprijzen, stikstof, netcongestie en talent als samenhangend geheel [3]. Wennink benadrukt dat er geen hek om Nederland staat en dat kapitaal en bedrijven uitwijken als het investeringsklimaat verslechtert [3]. Hij omschrijft de politiek als geen buitenaardse levensvorm [3].

Vakbonden voelen zich buitengesloten

Vakbonden voelden zich genegeerd bij het opstellen van het rapport [3]. Vakbond De Unie noemde het beeld van werknemers als productiemiddel en kostenpost [3]. Een van de kritiekpunten betreft het idee om de loondoorbetaling bij ziekte te verkorten [3]. Critici vinden het rapport te technocratisch, met te weinig focus op de mens, financieel onjuist onderbouwd, te hard op sociale zekerheid en te selectief in sectorkeuzes [3]. Het rapport mist volgens critici antwoorden op hoe werknemers, gemeenschappen en sociale partners zullen worden betrokken bij de economische transitie [1]. Wennink roept op tot een conversatie over sociaal draagvlak om ervoor te zorgen dat Nederland vooruitgaat zonder maatschappelijke verdeeldheid [1].

Impact op Brainport Eindhoven

Het plan zet zwaar in op halfgeleiders en AI, met ASML en toeleveranciers als zwaartepunt [4]. De inzet op chips en AI raakt regio’s zoals Brainport Eindhoven en universiteiten in de Randstad [4]. Wennink wil scherpe keuzes maken in sectoren vanwege beperkingen in ruimte, netcapaciteit en stikstofruimte [3]. Het rapport stelt dat sterk zijn in chiptechnologie, duurzame energie, gezondheidsinnovatie en defensie een middel is om vrijheid, solidariteit en welvaart te behouden [8]. Nederland heeft volgens het rapport drie fundamentele mainports: Brainport Eindhoven, Schiphol Amsterdam en Haven Rotterdam [8]. De EU Chips Act beoogt meer chipproductie in Europa, wat kansen biedt maar ook grote investeringen vergt [4].

Timing en politieke gevoeligheid

De timing van het rapport is gevoelig vanwege vast te leggen budgetten en coalitieafspraken [4]. Het rapport presenteerde Wennink begin december 2025, waarin hij waarschuwde voor donkere wolken boven de Nederlandse welvaart [3]. Wennink was op 15 december 2025 bij Sven Kockelmann en op 22 december 2025 bij NPO Radio 1 om het rapport toe te lichten [3]. Er zou een rondetafel over draagvlak moeten komen in plaats van nog een rondetafel over projecten [3]. De Europese AI-verordening kan een hoge risicoklasse toewijzen aan AI-systemen die uit het plan voortkomen, wat verplichte risicobeoordelingen met zich meebrengt [4]. Transparantie van methodes, datasets en scenario’s wordt als randvoorwaarde gezien [4].

Reactie bedrijfsleven Eindhoven

VDL-topman Willem van der Leegte stelt dat het Nederlandse bedrijfsleven wordt doodgeknuppeld met regels [5]. Van der Leegte, die zijn tiende jaar als president-directeur van VDL Groep is ingegaan, wil een lans breken voor de Nederlandse en Europese industrie [5]. Hij waarschuwt dat als Nederland het niet meer zelf maakt, kennis verloren gaat en kapitaal erachteraan vertrekt [5]. Het familiebedrijf opereert het liefst onder de radar, maar de topman spreekt zich wel uit over industriële uitdagingen [5]. CEO Geert-Jan van der Snoek stelt dat slimme bedrijven juist nu moeten versnellen tijdens beleidschaos [2]. Job van den Berg beweert dat statistieken van UWV en CBS in 2026 een vertekend beeld geven over AI en de arbeidsmarkt [2].

Bronnen

Brainport Eindhoven Peter Wennink