Van Gogh werkte geheim aan oud schilderij in Parijs
Nuenen, zaterdag, 7 februari 2026.
Restaurateurs ontdekten dat Vincent van Gogh zijn Brabantse schilderij ‘De populierenlaan van Nuenen’ later heimelijk opknapte in Parijs. In 1886 voegde hij moderne Franse kleuren toe aan het werk dat hij een jaar eerder had geschilderd. Met fris geel en diep rood schilderde hij extra bladeren, terwijl helderblauwe accenten de donkere lucht doorbraken. Het schilderij bleek drie verschillende versies te bevatten: onder de zichtbare laag uit 1885 schuilt een nog oudere voorstelling van kerken uit 1884. Na vier jaar onderzoek toont het gerestaureerde meesterwerk vanaf vandaag in Rotterdam hoe Van Gogh zijn aardse Brabantse stijl verruilde voor moderne Parijse invloeden.
Drie lagen kunst in één schilderij
Het schilderij ‘De populierenlaan van Nuenen’ bevat drie verschillende kunstwerken bovenop elkaar [1][2]. In juli 1884 schilderde Van Gogh eerst een maanlicht-tafereel van de protestantse kerktoren en begraafplaats in Nuenen [2]. In november 1885 schilderde hij de populierenlaan over dit kerkbeeld heen [1][2]. Aan het eind van 1886, tijdens zijn verblijf in Parijs, werkte Van Gogh het schilderij opnieuw bij en maakte het lichter [2]. Jarenlang materiaal-technisch onderzoek toont nu aan dat het meesterwerk uit deze drie fasen bestaat [1]. De ontdekking geeft nieuwe inzichten in hoe Van Gogh zijn werken bijwerkte en perfectioneerde [1].
Moderne Parijse pigmenten ontdekt
Restaurateurs vonden bewijs dat Van Gogh in Parijs moderne verfsoorten gebruikte voor zijn aanpassingen [1][3]. Hij bracht grote retouches aan waarbij hij kleurrijkere en modernere verfsoorten gebruikte [1]. Conservatoren identificeerden pigmenten die hij in Parijs gebruikte, zoals cerulean en kobaltblauw, strontiumchromaat en cadmiumgelen, smaragd en viridiaangroenen, en twee organische roden [2]. Sandra Kisters, directeur collecties en onderzoek, verklaart: ‘De toevoegingen die in Parijs in 1886 zijn gemaakt, blijken veel belangrijker te zijn dan we dachten’ [2]. Met fris geel en diep rood schilderde hij meer bladeren in de bomen en zette groene toetsen op boomstammen vooraan [3]. Door deze aanpassingen is nu ook zonlicht aanwezig op de voorgrond en breken de donkere wolken open dankzij de blauwe verfstreken [3].
Uitdagende restauratie na vier jaar onderzoek
Na vier jaar onderzoek en conservering gaat het gerestaureerde werk vanaf vandaag weer tentoon in Depot Boijmans Van Beuningen [1][2]. De restauratie was uitdagend omdat de oorspronkelijke verflaag niet goed uitgehard was, waardoor de nieuwe laag niet goed gehecht was [3]. Dit veroorzaakte craquelé, barstjes en opstaande verfschilfers die gestabiliseerd moesten worden [3]. Tijdens de restauratie zijn de vergeelde vernislagen verwijderd, is de verflaag gestabiliseerd en zijn beschadigingen hersteld [1]. Een tussenvernis van eiwit dat Van Gogh zelf had aangebracht bleek gelukkig te helpen [3]. Het herfstlandschap komt nu nog meer tot leven, met een openbrekende lucht en kleuren die stralen [1]. Mysterieus blijven lange, dunne druipsporen die restaurator Erika Smeenk-Metz ontdekte over het hele schilderij, vermoedelijk van lijnolie [3].
Eerste Van Gogh in Nederlandse museumcollectie
Het schilderij ‘De populierenlaan van Nuenen’ was in 1903 het eerste Van Gogh-schilderij dat werd opgenomen in een Nederlandse museumcollectie [2][3]. Tijdens zijn leven had Van Gogh maar één schilderij verkocht, maar dertien jaar na zijn dood werd hij steeds meer gewaardeerd als vernieuwend kunstenaar [3]. Het werk heeft een bewogen geschiedenis achter zich: van 1941 werd het schilderij opgeslagen in een bunker bij Amsterdam en later in een grot bij Maastricht om het te beschermen tegen bombardementen [2]. In 1985, tijdens een uitlening aan een tentoonstelling in Japan, had het schilderij behandeling nodig van een Japanse restaurateur vanwege verfverlies [2]. In 2022 werd het schilderij uitgeleend aan de Tefaf kunstbeurs in Maastricht, waar juwelen ter waarde van meer dan 35 miljoen euro werden gestolen [2].
Bezoekers kunnen restauratieproces volgen
In de presentatie ‘Research on the Rail: Van Gogh’s Poplars near Nuenen’ krijgen bezoekers een kijkje op én onder de verflaag van het schilderij [1][2]. De tentoonstelling bevindt zich tegenover de restauratieateliers in het Depot en toont het hele proces van eerste ontdekkingen tot de dilemma’s en keuzes tijdens de restauratie [1]. Bezoekers worden meegenomen in het volledige onderzoek dat heeft aangetoond dat dit schilderij dichterbij Van Goghs oorspronkelijke intentie komt dan ooit tevoren [1][3]. De presentatie in het Depot van het Boijmans Van Beuningen Museum loopt tot 7 februari 2027 [2]. Het hoofdgebouw van het museum blijft gesloten voor een grote renovatie [3].