China ontwikkelt eigen chipmachine na ASML exportverbod

2026-01-11 economie

Eindhoven, zondag, 11 januari 2026.
Nederlandse chipmachinefabrikant ASML mag geen geavanceerde apparatuur meer naar China exporteren door handelsbeperkingen van de VS. China controleert 60% van de wereldwijde productie van zeldzame aardmetalen die essentieel zijn voor chipfabricage. Als reactie op de exportbeperkingen heeft China nu zijn eigen EUV-lithografiemachine ontwikkeld, waarmee het ASML’s monopolie doorbreekt. Deze ontwikkeling schudt de wereldwijde halfgeleiderindustrie op. ASML verkocht in 2024 nog 70% van zijn oudere DUV-machines aan Chinese kopers voordat strengere regels van kracht werden. De Nederlandse regering staat onder druk van zowel de VS als China in deze technologieoorlog.

Chinese doorbraak schudt wereldwijde chipindustrie op

China heeft zijn eigen EUV-lithografiemachine ontwikkeld, waarmee het voor het eerst ASML’s monopolie doorbreekt [7]. Deze machine wordt vergelijkbaar geacht met ASML’s vorige generatie EUV-systemen [7]. De ontwikkeling komt als een verrassing voor de VS, die dacht dat exportbeperkingen China’s chipprogressie zouden stoppen [7]. Details over de fabrikant of exacte specificaties blijven geheim [7]. Deze doorbraak markeert een belangrijke stap richting China’s zelfvoorzienendheid in halfgeleiderfabricage [7]. De Chinese regering heeft jarenlang geïnvesteerd in het ontwikkelen van eigen chiptechnologie om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse en Europese leveranciers [5].

ASML verliest Chinese markt door exportbeperkingen

ASML verkocht in 2024 nog 0.7 van zijn DUV-lithografiemachines aan Chinese kopers, maar strengere Nederlandse en Amerikaanse beperkingen beperken nu de verkoop van geavanceerde EUV- en high-end DUV-apparatuur aan China [2][6]. China was goed voor meer dan 0.4 van ASML’s verkopen in 2024-2025 door het inslaan van voorraden voordat exportbeperkingen van kracht werden [6]. De nieuwe High-NA EUV-lithografiemachines kosten ongeveer $380 miljoen per systeem en zijn essentieel voor toekomstige 1,4 en 1 nanometer chipproductie [6]. ASML’s management verwacht dat de totale verkopen in 2026 op of boven het niveau van 2025 blijven, ondanks de terugval in China [6]. De vraag uit Taiwan, de VS en Korea compenseert de Chinese daling [6].

Eindhoven’s High Tech Campus voelt de druk

ASML, gevestigd in Veldhoven bij Eindhoven, bevindt zich in het centrum van de Amerikaanse-Chinese technologieoorlog [3]. Het bedrijf heeft een monopolie op EUV-lithografiesystemen die meer dan $200 miljoen per stuk kosten [3]. Deze machines zijn onmisbaar voor het maken van geavanceerde halfgeleiders voor AI, 5G, autonome voertuigen en militaire technologie [3]. Grote chipfabrikanten zoals TSMC, Samsung en Intel zijn volledig afhankelijk van ASML’s technologie [3]. De Nederlandse regering staat onder druk van de VS om ASML’s export naar China te beperken, terwijl China een belangrijke handelspartner blijft [3]. Nederland heeft slechts 17 miljoen inwoners maar speelt een cruciale rol in de wereldwijde technologische machtsverhoudingen [3].

Achterdeur in exportbeperkingen helpt China vooruit

Ondanks exportbeperkingen op de meest geavanceerde apparatuur, exploiteert China een maas in de wet door oudere deep-ultraviolet immersion (DUVi) machines te gebruiken [2]. Chinese bedrijven passen geavanceerde multipatterningtechnieken toe op deze oudere systemen om chips te maken die “ongemakkelijk dicht bij de nieuwste technologie” komen [2]. Alleen de meest geavanceerde DUVi-machines zijn universeel verboden, terwijl minder geavanceerde apparatuur beschikbaar blijft voor de meeste Chinese bedrijven [2]. Het Center for a New American Security waarschuwt dat China ongeveer $38 miljard aan halfgeleideerapparatuur heeft gekocht van vooraanstaande leveranciers in het afgelopen jaar, ondanks de exportbeperkingen [2]. Deze strategie stelt China in staat om de computerkloof met de VS te verkleinen door minder geavanceerde chips op grote schaal in te zetten [2].

Zeldzame aardmetalen als wapen in handelsoorlog

China controleert ongeveer 0.6 van de wereldwijde productie van zeldzame aardmetalen en 0.9 van de verwerking [1][5]. In 2023 legde China exportbeperkingen op aan gallium en germanium als reactie op Amerikaanse restricties op geavanceerde chips en lithografieapparatuur [5]. In april 2025 breidde China deze beperkingen uit naar belangrijke zeldzame aardmetalen zoals neodymium magneten na Amerikaanse tariefverhogingen [5]. De verzendingen van neodymium magneten daalden met ongeveer 0.75 jaar-op-jaar [5]. Tegen oktober 2025 vereiste China exportlicenties voor 12 van de 17 zeldzame aardmetalen [5]. Europese landen zijn voor ongeveer 0.7 van hun zeldzame aardmetalen afhankelijk van China [5].

Amerikaans beleid zet Nederlandse bedrijven onder druk

President Trump keurde recent de verkoop van Nvidia’s H200-chips aan China goed, waarbij 0.25 van Nvidia’s verkopen naar de Amerikaanse regering moet gaan [8]. Deze H200-chip is ongeveer zes keer krachtiger dan de H-20 die eerder beschikbaar was voor China [8]. Experts geloven dat Chinese techbedrijven grotendeels zijn bijgetrokken met de mogelijkheden van de H-20 [8]. Senator Lindsey Graham waarschuwt: “Ik heb er geen moeite mee om normale zaken te doen met China, maar als je me kunt bewijzen dat dit hun militaire capaciteit zal versnellen, verzet ik me ertegen” [8]. De VS overweegt ook een deal voor Nvidia’s Blackwell-chip, maar mogelijk met 0.3 tot 0.5 verminderde capaciteit [8].

Regionale impact op Brabantse economie

De exportbeperkingen raken direct de high-tech sector rond Eindhoven, waar ASML een van de grootste werkgevers is [3]. Het bedrijf werkt aan High-NA EUV, de volgende generatie lithografietechnologie die cruciaal is voor de toekomst van de chipindustrie [3]. ASML’s aandeel steeg in de eerste week van januari 2026 bijna 0.16 na analisten-upgrades en koersdoelen tot $1.500 [6]. De geopolitieke druk verandert ASML’s verkooplocaties maar niet de totale vraag naar hun machines [6]. Intel heeft de acceptatietests voor zijn eerste High-NA systemen afgerond, en Samsung begint deze machines te ontvangen voor zijn 2nm foundry-lijnen [6]. De memory-industrie wordt een tweede groeimachine voor ASML naast logica-klanten zoals TSMC en Intel [6].

Europa zoekt alternatieve bronnen

De EU wil haar wereldwijde halfgeleiderproductie-aandeel verdubbelen naar 0.2 tegen 2030 en heeft meer dan €43 miljard toegewezen via de Chips Act [5]. De Critical Raw Materials Act (CRMA) stelt doelen voor 2030: 0.1 van kritische mineralen uit binnenlandse winning, 0.4 uit EU-gebaseerde raffinage en 0.25 uit recycling [5]. De CRMA bepaalt dat niet meer dan 0.65 van een belangrijk materiaal uit één land mag komen, een impliciete verwijzing naar China [5]. Estland en Frankrijk hebben recent nieuwe scheidingsfabrieken voor zeldzame aardmetalen geopend [5]. De Europese Centrale Bank schat dat Europa voor ongeveer 0.7 van zijn zeldzame aardmetalen-import afhankelijk is van China [5].

Bronnen

ASML exportbeperkingen