RIVM ontdekt vijf gevaarlijke stoffen in Nederlands drinkwater
Nederland, woensdag, 11 februari 2026.
Het RIVM waarschuwt dat vijf chemische stoffen in Nederlands oppervlaktewater te hoge concentraties bereiken voor veilige drinkwaterproductie. Lithium kan nieren beschadigen en bromaat veroorzaakt mogelijk kanker bij langdurige blootstelling. Een derde van ons drinkwater komt uit rivieren en meren waar deze stoffen moeilijk uit te filteren zijn. De stoffen komen van industrie, medicijnresten en bestrijdingsmiddelen. Minister Tieman benadrukt dat huidig drinkwater nog steeds uitstekende kwaliteit heeft, maar vraagt een werkgroep om plannen te maken tegen verdere vervuiling. Waterschappen pleiten voor strengere regels bij de bron in plaats van dure zuiveringstechnieken achteraf.
Welke stoffen vormen het grootste risico
Het RIVM identificeerde vijf stoffen die te hoge concentraties bereiken in oppervlaktewater: bromaat, dibroomazijnzuur, lithium, N,N-dimethylsulfamide en trichloorazijnzuur [1][2]. Lithium, bekend van batterijen, kan bij langdurige blootstelling de nieren beschadigen [1]. Bromaat staat eveneens op de risicolijst omdat deze stof kanker kan veroorzaken als mensen er te veel van binnenkrijgen [1]. Over de andere drie stoffen - dibroomazijnzuur, N,N-dimethylsulfamide en trichloorazijnzuur - is nog veel onbekend, maar de zorgen over mogelijke gezondheidsrisico’s nemen toe [1]. Het RIVM adviseert waterbeheerders om actie te ondernemen om de concentraties van deze vijf stoffen te verlagen [2]. Rijkswaterstaat krijgt het advies extra alert te zijn op het terugdringen van deze stoffen bij het verlenen van lozingsvergunningen [3].
Gevolgen voor drinkwaterproductie
Een derde van het Nederlandse drinkwater is afkomstig van oppervlaktewater uit de Rijn en de Maas [3][5]. Het RIVM onderzocht 65 stoffen in oppervlaktewater en gebruikte daarvoor metingen uit de periode 2017 tot en met 2020 [2][3]. De onderzoekers stelden vast dat de helft van de stoffen die de signaleringswaarde van 0,1 microgram per liter overschrijden, afkomstig zijn van industriële lozingen en medicijnresten [3]. Deze chemische stoffen zijn moeilijk uit het water te filteren voor drinkwaterproductie [1]. Bij de zuivering van oppervlaktewater tot drinkwater wordt lithium nauwelijks verwijderd [5]. Het RIVM concludeert dat de kwaliteit van oppervlaktewater voor drinkwaterbereiding verslechtert [3]. Van de 31 stoffen die zowel in 2013-2015 als 2017-2020 de signaleringswaarde overschreden, waren er bij 19 stoffen hogere concentraties in de periode 2017-2020 [3].
Reactie van minister en waterschappen
Demissionair minister Robert Tieman van Waterstaat (BBB) wijst erop dat het onderzoek gaat over buitenwater en dat het drinkwater in Nederland van uitstekende kwaliteit is [1]. “Ik neem deze conclusie van het RIVM serieus”, zegt Tieman [8]. De minister heeft de Werkgroep Aanpak Opkomende Stoffen gevraagd een plan te maken om de hoeveelheid van vier stoffen in het water te verminderen [3][8]. Deze werkgroep is al meer dan tien jaar met dit onderwerp bezig [8]. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zal de capaciteit bij het RIVM voor risicobeoordelingen bespreken tijdens het eerstvolgende overleg met het RIVM [3]. De Unie van Waterschappen ziet in het rapport een bevestiging van wat ze al langer bepleiten [7]. “Het rapport onderstreept hoe belangrijk het is om vervuiling bij de bron aan te pakken”, aldus een woordvoerder van de koepel van 21 waterschappen [7].
Waterschappen vragen strengere regels
De waterschappen benadrukken dat steeds complexere en kostbare technieken nodig zijn om schadelijke stoffen uit het water te halen [7][8]. “Het advies van het RIVM bevestigt dat een gezamenlijke aanpak nodig is: minder schadelijke stoffen in het water, betere regelgeving aan de voorkant en toezicht en handhaving waar concentraties te hoog zijn”, aldus de Unie van Waterschappen [7][8]. Waterschappen werken dagelijks aan schoon oppervlaktewater en zuiveren het afvalwater van huishoudens en bedrijven, maar kunnen dit niet alleen [7]. Voor veel stoffen ligt de sleutel bij producenten, gebruikers en het toelatingsbeleid [7]. De waterschappen pleiten al langer voor strengere eisen aan het gebruik en de lozing van schadelijke stoffen, zowel nationaal als Europees [7]. André Bannink van RIWA-Maas benadrukt dat het lang duurt voordat er helderheid komt: “Het kost zo jaren om tot normen te komen voor opkomende zorgelijke stoffen” [3].
Bronnen van vervuiling
De chemische stoffen komen volgens het RIVM onder meer van de industrie, bestrijdingsmiddelen en resten van medicijnen [1][7]. Door de energietransitie groeit de vraag naar lithiumbatterijen en accu’s, waardoor de industrie meer lithium verwerkt [5]. Via het afvalwater van deze industrie kan dit zorgen voor hogere lithiumwaarden in oppervlaktewater [5]. Het RIVM pleit daarom voor een gezamenlijke aanpak, waarbij producenten, gebruikers en het toelatingsbeleid een grotere rol krijgen in het verminderen van chemische lozingen [1]. Als er minder wordt geloosd, zouden de concentraties in het water moeten dalen [1]. Lithium komt ook voor in grondwater dat wordt gebruikt voor de productie van drinkwater [5].
Onderzoek naar gezondheidsrisico’s lithium
Het RIVM onderzocht specifiek de mogelijke gezondheidsrisico’s van lithium in Nederlands drinkwater [5]. Uit dit onderzoek blijkt dat de huidige concentraties in drinkwater geen risico vormen voor de gezondheid [2][5]. Het RIVM concludeert dat lithium in Nederlands drinkwater geen gezondheidsrisico’s oplevert [2]. Wel blijft het belangrijk de waarden zo laag mogelijk te houden [5]. Het RIVM adviseert om ook gezuiverd drinkwater te onderzoeken op chemische stoffen en mogelijke effecten op de volksgezondheid [2]. Tot nu toe heeft het RIVM alleen oppervlaktewater onderzocht dat voor drinkwater wordt gebruikt en niet het gezuiverde drinkwater [2].