Historische vereniging onthult verborgen verhalen over Brabantse pastoors
Best, dinsdag, 17 februari 2026.
De historische vereniging Dye van Best organiseert lezingen die een heel ander beeld schetsen van Brabantse pastoors uit de 15e en 16e eeuw. Professor Arnoud-Jan Bijsterveld onderzocht drieduizend pastoors en ontdekte dat het gangbare beeld van onbekwame geestelijken niet klopt. De vereniging biedt ook lezingen over lokale volksverhalen, zoals spannende verhalen over ‘de gloeiige’ en het witte paard. Een andere lezing belicht hoe Eindhoven meer dan 1500 evacués opving tijdens de watersnoodramp van 1953. Deze bijeenkomsten maken vergeten hoofdstukken uit de Brabantse geschiedenis weer levend voor inwoners van de regio.
Onderzoek ontkracht mythe over incompetente pastoors
Professor Arnoud-Jan Bijsterveld onderzocht tijdens zijn promotie-onderzoek tussen 1988 en 1992 ruim drieduizend pastoors die werkzaam waren in de dekenaten Hilvarenbeek, Cuijk en Woensel [1]. Deze gebieden komen ongeveer overeen met het huidige Noord-Brabant [1]. Bijsterveld verzamelde gegevens over hun sociale afkomst, scholing, carrièreverloop, taakuitoefening en levenswandel [1]. Het onderzoek toont aan dat het eenzijdige beeld van onontwikkelde en incompetente pastoors nuancering verdient [1]. Zowel toenmalige humanisten en hervormers als hedendaagse historici beweerden dat deze pastoors op een ‘laag zedelijk peil’ stonden omdat ze vaak samenleefden met een vrouw [1]. Ook zouden ze zich in hun parochies laten vervangen door ongeschikte ‘huurlingen’ [1]. Bijsterveld promoveerde in 1993 aan de Vrije Universiteit Amsterdam en is sinds 1999 bijzonder hoogleraar Cultuur in Brabant aan Tilburg University [1].
Vier pastoors onthullen genuanceerd beeld
In zijn lezing voor de historische vereniging belicht Bijsterveld het leven en de carrière van vier specifieke pastoors [1]. Deze voorbeelden tonen de belangrijkste conclusies van zijn onderzoek en schetsen een genuanceerd beeld van de geestelijkheid op het breukvlak van Middeleeuwen en Nieuwe Tijd [1]. Na het algemene overzicht gaat de professor in op de kerkelijke situatie en pastoors in Best en de moederparochie Oirschot [1]. Deze lokale context maakt de historische bevindingen extra relevant voor inwoners van de regio [1]. De lezing vond plaats op 8 januari 2019 en werd georganiseerd door historische vereniging Dye van Best [1].
Volksverhalen brengen Brabantse tradities tot leven
Maria van Deutekom verzorgde een lezing over volksverhalen uit Noord-Brabant op 11 december 2018 [2]. Als docent Nederlands en Theater houdt Van Deutekom van verhalen in allerlei soorten en maten [2]. Volksverhalen vormden lang een ondergeschoven kindje in de ‘literatuur’ [2]. De lezing behandelt eerst wat we onder een volksverhaal verstaan en de verschillende soorten verhalen [2]. De indeling van verhalenverzamelaar Jacques Sinninghe in aard-, water-, lucht- en vuurgeesten is opvallend [2]. Ook de boeken van Willem de Blecourt over Volksverhalen in Brabant bevatten veel interessante informatie [2]. Van Deutekom schreef artikelen over Brabantse volksverhalen voor het tijdschrift ‘Van den Herd’ van Heemkundekring ‘De Heerlijkheid Oirschot’ [2].
Lokale verhalen over kaboutermannetjes en het witte paard
De lezing besteedt uitgebreid aandacht aan volksverhalen die in de regio spelen [2]. Naast de bekende verhalen over kaboutermannetjes komen ook minder bekende verhalen aan bod [2]. Het spannende verhaal van ‘de gloeiige’ en het wonderlijke verhaal van het witte paard krijgen speciale aandacht [2]. Van Deutekom schrijft ook zelf verhalen, zoals de bundel ‘Vacare’ die in 2017 uitkwam [2]. Ze treedt ook op als verteller [2].
Eindhoven speelde cruciale rol tijdens watersnoodramp 1953
Peter Trommar gaf een lezing over Eindhoven en de ramp van 1 februari 1953 [3]. De stad speelde een belangrijke rol bij de hulpverlening tijdens deze watersnoodramp [3]. Eindhoven nam meer dan 1500 evacués op en adopteerde de gemeente Halsteren [3]. Hiermee liet de stad zich van zijn beste kant zien [3]. De lezing behandelt hoe dit kon gebeuren vanuit de geologische geschiedenis [3]. Ook komt de invloed van de eerste wereldoorlog, de crisisperiode en de tweede wereldoorlog op de kwaliteit van de dijken aan de orde [3]. Oorspronkelijke filmbeelden uit 1953 tonen hoe wind en water die nacht tekeer zijn gegaan [3]. De Bata fabriek uit Best speelde ook een rol bij deze ramp [3].
Deltawerken en moderne waterveiligheid
Trommar besteedt in zijn lezing ook aandacht aan de deltawerken [3]. Hij gaat terug naar 1953 en laat zien hoe Eindhoven als gemeente het voortouw nam bij de hulpverlening [3]. De spreker toont hoe de strijd tegen het water wordt aangepakt [3]. Tenslotte wordt de vraag gesteld en beantwoord: ‘Is Nederland veilig?’ [3]. Deze lezing vond plaats op 9 januari 2018 [3].